Thiếu
Vitamin A ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, nhưng biểu hiện lâm sàng rõ rệt và mang
tính đặc hiệu nhất là các tổn thương ở mắt (được giới chuyên môn gọi chung là bệnh
khô mắt - Xerophthalmia). Ở trẻ em, các dấu hiệu này tiến triển theo từng giai
đoạn từ nhẹ đến nặng.
1. Dấu hiệu tại mắt (Tiến triển bệnh khô mắt)
Quáng gà (Dấu hiệu sớm nhất): Trẻ bị giảm thị lực
nghiêm trọng trong điều kiện thiếu ánh sáng. Vào lúc chập tối (nhá nhem), trẻ
thường ngồi yên một chỗ, không dám đi lại, hay vấp ngã vào đồ vật, hoặc phải mò
mẫm bám víu vào người lớn.
Khô kết mạc: Phần lòng trắng của
mắt mất đi vẻ trong suốt và độ bóng tự nhiên. Kết mạc trở nên khô, mờ đục, sần
sùi và đôi khi có những nếp nhăn nheo.
Vệt Bitot: Đây là dấu hiệu
lâm sàng rất điển hình. Trên lòng trắng của mắt (thường ở hai bên góc bẹt của mắt)
xuất hiện các đám tế bào biểu mô bong tróc tích tụ lại, tạo thành những mảng nổi
lên hình tam giác hoặc bầu dục, trông giống như bọt xà phòng có màu trắng xám
hoặc hơi ngả vàng.
Khô giác mạc: Tổn thương lan đến
lòng đen (giác mạc). Lòng đen mất đi độ bóng sáng, trở nên mờ đục như mặt kính
bị phả hơi nước. Trẻ thường rất sợ ánh sáng, hay nheo mắt và nhắm nghiền mắt lại.
Loét và nhuyễn giác mạc (Giai đoạn muộn): Giác mạc bị mủn
nát, hoại tử (mem nhũn ra). Giai đoạn này gây đau đớn dữ dội và để lại sẹo vĩnh
viễn, dẫn đến mù lòa không thể phục hồi.
2. Các dấu hiệu toàn thân (Không đặc hiệu)
Ngoài biểu hiện ở mắt, tình trạng thiếu hụt
"vi chất chống nhiễm khuẩn" này còn làm suy yếu toàn diện cơ thể trẻ
Suy giảm miễn dịch: Trẻ đặc biệt nhạy
cảm với các bệnh nhiễm khuẩn. Biểu hiện lâm sàng là trẻ thường xuyên bị viêm đường
hô hấp tái diễn (viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi), tiêu chảy kéo dài. Mức độ
bệnh thường nặng hơn và thời gian phục hồi lâu hơn so với trẻ bình thường.
Chậm phát triển thể chất: Trẻ biếng ăn, sụt
cân, biểu hiện còi cọc và chậm lớn, không đạt được các mốc tăng trưởng chuẩn
theo độ tuổi.
Biến đổi ở da và niêm mạc: Lớp biểu mô kém
nuôi dưỡng khiến da trẻ trở nên thô ráp, khô xỉn, bong vảy. Ở trẻ lớn hơn có thể
quan sát thấy hiện tượng sừng hóa nang lông (nổi các nốt sần nhỏ nhám như giấy
ráp quanh lỗ chân lông), thường xuất hiện nhiều ở mặt ngoài hai cánh tay và
đùi.
Lưu ý trong công tác sàng lọc: Trẻ nhỏ dưới 3 tuổi
chưa biết nói thường không thể tự mô tả tình trạng "quáng gà" của
mình. Do đó, việc khai thác kỹ tiền sử sinh hoạt của trẻ vào lúc chập tối từ
cha mẹ/người chăm sóc là bước cực kỳ quan trọng để phát hiện sớm ngay từ giai
đoạn đầu.
Lê Thị Châu
An/Khoa Phòng bệnh, An toàn thực phẩm
1.
https://thanglong.chinhphu.vn/vitamin-a-vi-chat-dinh-duong-giup-tre-phat-trien-khoe-manh-hon-103251129154044916.htm
2. https://viendinhduong.vn/vi/professional-activities/pho-bien-kien-thuc-dinh-duong/phong-chong-thieu-vitamin-a-cho-tre-67e7e300d932331be114a0a1